هر بار که نام یک وب‌سایت را در مرورگر وارد می‌کنیم، معمولاً یک فرآیند مهم در پشت صحنه اتفاق می‌افتد که بیشتر کاربران متوجه آن نمی‌شوند. کامپیوتر یا گوشی برای پیدا کردن سرور مقصد، نام دامنه را به یک آدرس IP تبدیل می‌کند و این کار توسط سیستم DNS انجام می‌شود. به همین دلیل DNS یکی از اجزای مهم زیرساخت اینترنت و شبکه‌های کامپیوتری محسوب می‌شود.
اما DNS معمولی از ابتدا با هدف امنیت کامل طراحی نشده است و در صورت پیکربندی نامناسب یا استفاده از زیرساخت‌های ناامن، می‌تواند در معرض حملاتی مانند DNS Spoofing یا DNS Hijacking قرار بگیرد. به همین دلیل امروزه روش‌ها و فناوری‌هایی برای افزایش امنیت ارتباطات DNS مورد استفاده قرار می‌گیرند که در مجموع می‌توان آن‌ها را در حوزه DNS Security بررسی کرد. آشنایی با این مفاهیم در دوره امنیت شبکه در رشت نیز اهمیت دارد؛ زیرا امنیت DNS بخشی از امنیت کلی ارتباطات شبکه و اینترنت است.

DNS چیست و چه کاری انجام می‌دهد؟

DNS مخفف Domain Name System است و وظیفه اصلی آن تبدیل نام دامنه به آدرس IP است.
برای مثال، کاربر به جای اینکه آدرس عددی یک سرور را حفظ کند، نام دامنه یک وب‌سایت را وارد می‌کند. مرورگر برای پیدا کردن سرور مربوط به آن دامنه، از DNS کمک می‌گیرد.
این فرآیند باعث می‌شود استفاده از اینترنت برای کاربران ساده‌تر شود. با این حال، درخواست‌های DNS نیز بخشی از ترافیک شبکه هستند و اگر به شکل مناسبی محافظت نشوند، می‌توانند مورد سوءاستفاده قرار بگیرند.

DNS Security چیست؟

DNS Security به مجموعه‌ای از روش‌ها، فناوری‌ها و اقدامات امنیتی گفته می‌شود که برای محافظت از سیستم نام دامنه در برابر دستکاری، جعل، سرقت اطلاعات و حملات مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند. هدف DNS Security این نیست که وظیفه DNS را تغییر دهد؛ بلکه تلاش می‌کند اطمینان بیشتری درباره صحت پاسخ‌های DNS و امنیت ارتباطات مربوط به آن ایجاد کند.
برای مثال، یکی از نگرانی‌های مهم این است که مهاجم بتواند پاسخ DNS را دستکاری کند و کاربر را به جای وب‌سایت واقعی به یک سرور جعلی هدایت کند. راهکارهای امنیتی DNS برای کاهش چنین خطراتی طراحی شده‌اند.

تفاوت DNS معمولی و DNS Security چیست؟

DNS معمولی بیشتر بر وظیفه اصلی خود یعنی پیدا کردن آدرس IP مربوط به یک دامنه تمرکز دارد. در این حالت، درخواست DNS ارسال می‌شود و پاسخ مربوط به آدرس مقصد دریافت می‌شود.
اما در رویکردهای امن‌تر، علاوه بر انجام همین فرآیند، تلاش می‌شود ارتباط و پاسخ DNS در برابر تهدیدهایی مانند جعل یا دستکاری محافظت شود.
یکی از فناوری‌های مهم در این زمینه DNSSEC است. DNSSEC با استفاده از امضای دیجیتال به سیستم‌های دریافت‌کننده کمک می‌کند صحت برخی پاسخ‌های DNS را بررسی کنند و تشخیص دهند که پاسخ موردنظر از منبع معتبر آمده و در مسیر دستکاری نشده است.
بنابراین DNSSEC با رمزگذاری مستقیم تمام محتوای DNS یکسان نیست؛ هدف اصلی آن ایجاد قابلیت احراز اصالت و یکپارچگی برای داده‌های DNS است.

DNS Spoofing چیست؟

DNS Spoofing یکی از حملاتی است که در آن مهاجم تلاش می‌کند پاسخ DNS جعلی ارائه کند. اگر این حمله موفق شود، ممکن است کاربر به آدرس اشتباهی هدایت شود.
فرض کنید کاربر قصد ورود به یک وب‌سایت معتبر را دارد، اما پاسخ DNS به شکلی دستکاری شود که مرورگر به یک سرور تحت کنترل مهاجم متصل شود. در این شرایط، مهاجم می‌تواند تلاش کند اطلاعات حساس کاربر را سرقت کند یا او را به دانلود یک فایل مخرب ترغیب کند.
البته استفاده از HTTPS و بررسی گواهی امنیتی وب‌سایت می‌تواند در بسیاری از سناریوها مانع برخی سوءاستفاده‌ها شود، اما امنیت DNS همچنان یکی از لایه‌های مهم امنیت شبکه محسوب می‌شود.

DNS Hijacking چیست؟

در DNS Hijacking، مهاجم تلاش می‌کند فرآیند DNS را به نحوی تغییر دهد که درخواست‌های کاربر به مقصدی متفاوت هدایت شوند.
این حمله ممکن است از طریق دستکاری تنظیمات DNS یک روتر، سیستم آلوده یا زیرساخت DNS انجام شود. برای مثال، اگر تنظیمات DNS یک روتر تغییر کند، ممکن است دستگاه‌های متصل به آن نیز از یک DNS سرور غیرمجاز استفاده کنند.
به همین دلیل بررسی تنظیمات DNS تجهیزات شبکه و جلوگیری از تغییرات غیرمجاز اهمیت زیادی دارد.

DNSSEC چگونه امنیت DNS را افزایش می‌دهد؟

DNSSEC یکی از مهم‌ترین فناوری‌های مرتبط با امنیت DNS است. در DNSSEC، داده‌های DNS با استفاده از امضای دیجیتال اعتبارسنجی می‌شوند.
این فرآیند به resolver کمک می‌کند بررسی کند پاسخ دریافتی با داده معتبر مطابقت دارد یا خیر. در نتیجه، احتمال پذیرش برخی پاسخ‌های جعلی یا دستکاری‌شده کاهش پیدا می‌کند.
نکته مهم این است که DNSSEC برای احراز اصالت و یکپارچگی داده‌های DNS طراحی شده است و نباید آن را با فناوری‌هایی که وظیفه رمزگذاری ارتباط DNS را بر عهده دارند یکسان دانست.

DoH و DoT چه هستند؟

در کنار DNSSEC، فناوری‌های دیگری نیز برای افزایش حریم خصوصی درخواست‌های DNS وجود دارند که از جمله آن‌ها می‌توان به DNS over HTTPS یا DoH و DNS over TLS یا DoT اشاره کرد. در DNS معمولی، درخواست DNS می‌تواند در شبکه به شکل قابل مشاهده منتقل شود. DoH درخواست DNS را از طریق HTTPS منتقل می‌کند و DoT از TLS برای محافظت از ارتباط استفاده می‌کند.
این فناوری‌ها می‌توانند مشاهده و دستکاری ساده درخواست‌های DNS در مسیر ارتباط را دشوارتر کنند و سطح حریم خصوصی کاربران را افزایش دهند.
با این حال، DoH و DoT دقیقاً همان کاری را انجام نمی‌دهند که DNSSEC انجام می‌دهد. DNSSEC بیشتر روی اعتبارسنجی داده DNS تمرکز دارد، در حالی که DoH و DoT روی محافظت از ارتباط DNS در مسیر انتقال تمرکز می‌کنند.

چرا DNS Security برای شبکه‌های سازمانی مهم است؟

در یک سازمان، تعداد زیادی کاربر و دستگاه ممکن است به سرویس‌های داخلی و اینترنت دسترسی داشته باشند. اگر زیرساخت DNS به‌درستی مدیریت نشود، یک مشکل در این بخش می‌تواند تعداد زیادی از کاربران را تحت تأثیر قرار دهد.
استفاده از DNS امن، کنترل دسترسی به سرویس‌های DNS، ثبت و بررسی درخواست‌ها و جلوگیری از تغییرات غیرمجاز می‌تواند به افزایش امنیت شبکه کمک کند.
همچنین DNS می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره رفتار دستگاه‌ها در اختیار تیم امنیت قرار دهد. برای مثال، یک سیستم آلوده ممکن است به‌طور غیرمعمول تعداد زیادی درخواست DNS برای دامنه‌های ناشناخته ارسال کند. بررسی چنین الگوهایی می‌تواند در شناسایی فعالیت‌های مشکوک مفید باشد.

چگونه امنیت DNS را افزایش دهیم؟

افزایش امنیت DNS فقط به انتخاب یک DNS Server خاص محدود نمی‌شود. ابتدا باید مشخص شود چه دستگاه‌هایی اجازه استفاده از سرویس DNS را دارند و تنظیمات DNS روی روترها، سرورها و سیستم‌های کاربران به‌درستی پیکربندی شده باشد.
استفاده از DNSSEC در زیرساخت‌هایی که از آن پشتیبانی می‌کنند، بررسی منظم تنظیمات DNS، به‌روزرسانی تجهیزات و سیستم‌ها و جلوگیری از تغییرات غیرمجاز نیز اهمیت دارند. در محیط‌های سازمانی می‌توان از سیاست‌های کنترل دسترسی و فیلترینگ DNS نیز استفاده کرد تا دسترسی کاربران به برخی دامنه‌های مخرب یا نامناسب محدود شود.
همچنین ثبت و تحلیل لاگ‌های DNS می‌تواند به شناسایی رفتارهای غیرعادی کمک کند. اگر یک سیستم به‌صورت مداوم درخواست‌هایی برای دامنه‌های مشکوک ایجاد کند، این رفتار می‌تواند نیازمند بررسی بیشتر باشد.

آیا استفاده از DNS امن به‌تنهایی کافی است؟

خیر. DNS Security فقط یکی از لایه‌های امنیت شبکه است. حتی اگر زیرساخت DNS به‌خوبی محافظت شده باشد، همچنان تهدیدهایی مانند بدافزار، فیشینگ، آسیب‌پذیری نرم‌افزارها، حملات مهندسی اجتماعی و سرقت حساب‌های کاربری وجود دارند.
به همین دلیل امنیت باید به‌صورت چندلایه پیاده‌سازی شود. فایروال، آنتی‌ویروس یا EDR، کنترل دسترسی، به‌روزرسانی سیستم‌ها، احراز هویت قوی، آموزش کاربران و مانیتورینگ شبکه همگی می‌توانند در کنار امنیت DNS نقش داشته باشند.

جمع‌بندی

DNS یکی از بخش‌های اساسی شبکه است و وظیفه تبدیل نام دامنه به آدرس IP را بر عهده دارد. با وجود این، DNS معمولی به‌تنهایی تمام نیازهای امنیتی و حریم خصوصی کاربران را پوشش نمی‌دهد.
DNS Security با استفاده از فناوری‌ها و روش‌هایی مانند DNSSEC، DoH و DoT و همچنین سیاست‌های مناسب مدیریتی، می‌تواند امنیت و حریم خصوصی فرآیندهای DNS را افزایش دهد.
تفاوت مهم این است که DNSSEC بیشتر برای اعتبارسنجی و جلوگیری از پذیرش داده‌های دستکاری‌شده کاربرد دارد، در حالی که DoH و DoT از ارتباط DNS در مسیر انتقال محافظت می‌کنند. در نهایت، برای داشتن یک شبکه امن، DNS باید در کنار سایر لایه‌های امنیتی مانند فایروال، کنترل دسترسی و مانیتورینگ شبکه مدیریت شود.